معناى كسى است كه نمىتواند بخواند و بنويسد . و در اينكه فرمود : * ( « وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما عَلَيْكَ الْبَلاغُ وَاللَّه بَصِيرٌ بِالْعِبادِ » ) * چند نكته هست . اول اينكه : از جدال و سر به سر گذاشتن با مشركين نهى مىكند ، چون كسى كه منكر امور ضرورى و بديهى است ، بحث با او جدال و لجاج است نه بحث معقول . دوم اينكه : مىفهماند حكم كردن و داورى در باره مردم به طور مطلق تنها از آن خداى سبحان است و بس ، و رسول خدا ( ص ) تنها رسولى است مبلغ و بس ، حاكم و مصيطر بر مردم نيست هم چنان كه در جاى ديگر فرمود : « لَيْسَ لَكَ مِنَ الأَمْرِ شَيْءٌ » « 1 » و نيز فرموده : « لَسْتَ عَلَيْهِمْ بِمُصَيْطِرٍ » . « 2 » سوم اينكه : تهديدى است براى اهل كتاب و مشركين ، براى اينكه گفتار را با جمله : * ( « وَاللَّه بَصِيرٌ بِالْعِبادِ » ) * ختم مىكند ، و بعد از آن كه به پيامبرش مىفرمايد تو در امور استقلال ندارى ، گفتن اين كه « خداى بيناى بر بندگان خويش است » ، خالى از تهديد نيست . هم چنان كه آيه زير كه نظير آيه مورد بحث است ، دلالت بر تهديد دارد ، مىفرمايد : « قُولُوا آمَنَّا بِاللَّه . . . وَنَحْنُ لَه مُسْلِمُونَ ، فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ ما آمَنْتُمْ بِه فَقَدِ اهْتَدَوْا ، وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّما هُمْ فِي شِقاقٍ ، فَسَيَكْفِيكَهُمُ اللَّه ، وَهُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ » . « 3 » كه در باره اهل كتاب مىفرمايد : اگر از اسلام روىگردانى مىكنند بدان كه در اين رفتارشان اصرار خواهند ورزيد ، آن گاه آنان را به بيانى تهديد مىكند كه مايه تسلى خاطر رسول خدا ( ص ) باشد . پس آيه شريفه هم كه مىفرمايد : « و اگر اعراض كردند بدان كه تو تنها مامور ابلاغ هستى » كنايه از اين است كه ايشان را واگذار به پروردگارشان بكن ، كه او به بندگان خود بينا است ، در باره هر كس آن حكمى را اجرا مىكند كه حال او اقتضاى آن حكم را دارد ، و استعدادش آن حكم را درخواست مىكند . از اينجا روشن مىشود اينكه بعضى از مفسرين گفته‌اند : كه آيه شريفه مورد بحث ،

--> ( 1 ) تو هيچ استقلالى در امور ندارى . سوره آل عمران آيه 128 . ( 2 ) تو حاكم على الاطلاق مردم نيستى . سوره غاشيه آيه 23 . ( 3 ) به ايشان بگوئيد كه ما ايمان آورديم . . . و ما تسليم خدائيم ، اگر ايمان آوردند آن چنان كه شما ايمان آورديد كه راه را يافته‌اند ، و اگر اعراض كنند ، بدانيد كه آنها بر باطلاند ، و خدا به زودى شرشان را از سر شما كوتاه خواهد كرد ، و او شنوا و دانا است . سوره بقره آيه 137 .